Page 340 - Best Practice Oral Presentation SP Sharing2025
P. 340
G24
กลไก อสม. สู่การพัฒนาสถานีรักษ์สุขภาพ (Health Station): สร้างเสริมสุขภาพที่เข้มแข็งและยั่งยืน
นายวีรวัฒน์ พัดไธสง
สำนักงานสาธารณสุขอำเภอกุสุมาลย์ จังหวัดสกลนคร เขตสุขภาพที่ 8
ประเภท วิชาการ
ความสำคัญของปัญหาวิจัย
ประเทศไทยมีระบบสุขภาพระดับปฐมภูมิที่มีความเข้มแข็ง โดยเฉพาะบทบาทของอาสาสมัคร
สาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ซึ่งทำหน้าที่เชื่อมโยงระหว่างประชาชนกับหน่วยบริการสุขภาพในระดับ
ท้องถิ่น โดย อสม. มีบทบาทในการส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันโรค และขับเคลื่อนกิจกรรมสุขภาพในชุมชนมา
อย่างต่อเนื่องหลายทศวรรษ ระบบสุขภาพปฐมภูมิเป็นด่านแรกที่สำคัญในการดูแลประชาชน โดยเน้นการ
เข้าถึงบริการอย่างเท่าเทียม ลดความเหลื่อมล้ำ และสร้างหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า ซึ่งสอดคล้องกับ
เป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน (SDGs) ของสหประชาชาติ
ในช่วงที่ผ่านมา ประเทศไทยได้มีความพยายามในการปฏิรูประบบสุขภาพ โดยเฉพาะระบบบริการ
ปฐมภูมิ ผ่านการตรากฎหมายและนโยบายต่างๆ เช่น พระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2545,
รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 มาตรา 258 และยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ซึ่งเน้นให้ประชาชนได้รับบริการสาธารณสุข
ที่มีคุณภาพ สะดวก และครอบคลุมโดยแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัวและหน่วยบริการในชุมชน
ในด้านการกระจายอำนาจ รัฐได้มีความพยายามถ่ายโอนภารกิจด้านสุขภาพจากกระทรวงสาธารณสุขไปยัง
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) โดยเฉพาะสถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ (สอน.) และโรงพยาบาลส่งเสริม
สุขภาพตำบล (รพ.สต.) อย่างไรก็ตาม ในช่วง พ.ศ. 2551–2563 การถ่ายโอนยังล่าช้า กระทั่งในปี 2566
ได้มีการถ่ายโอน รพ.สต. รวม 3,263 แห่งทั่วประเทศ ซึ่งแม้เป็นไปตามกฎหมาย แต่ยังขาดความพร้อมทั้ง
จากผู้ส่งมอบและผู้รับมอบ ส่งผลต่อประสิทธิภาพการบริการ
จังหวัดสกลนครถ่ายโอนสำเร็จถึง 85.72% และอำเภอกุสุมาลย์ถ่ายโอน ร้อยละ 100 เช่นกัน และ
สำนักงานสาธารณสุขอำเภอกุสุมาลย์/สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสกลนครได้มีการปรับรูปแบบการบริหาร
โดยใช้แนวคิดการบริหารภาครัฐแนวใหม่ (New Public Management) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการให้บริการ
โดยใช้ทรัพยากรในชุมชนอย่างคุ้มค่า พัฒนาเครือข่าย อสม. และใช้พื้นที่สาธารณะ เช่น วัด โรงเรียน ปรับปรุง
ศสมช. เป็น “สถานีรักษ์สุขภาพ” อันเป็นแนวทางที่สอดคล้องกับการสร้างระบบสุขภาพปฐมภูมิที่ยั่งยืนและ
ภาครัฐได้เร่งฟื้นฟู ยกระดับการจัดบริการสุขภาพในชุมชนผ่านแนวคิด “สถานีรักษ์สุขภาพ” (Health Station)
ซึ่งเป็นพื้นที่บริการสุขภาพใกล้บ้านใกล้ใจ โดยเน้นการมีส่วนร่วมของชุมชนและกลไกการบริหารจัดการใน
ท้องถิ่น อสม.ถูกมองว่าเป็นกำลังหลักที่มีศักยภาพในการผลักดันให้สถานีสุขภาพเหล่านี้ดำเนินการอย่างมี
ประสิทธิภาพ ยั่งยืน และสอดคล้องกับบริบทของแต่ละพื้นที่ การศึกษานี้มีเป้าหมายเพื่อศึกษาบทบาท กลไก
การทำงาน และปัจจัยแห่งความสำเร็จของ อสม. ในการขับเคลื่อนสถานีรักษ์สุขภาพ รวมถึงเสนอแนวทาง
พัฒนาโมเดลต้นแบบสำหรับพื้นที่อื่นๆ
