Page 553 - Best Practice Oral Presentation SP Sharing2025
P. 553
L12
การพัฒนาผลิตภัณฑ์ขี้ผึ้งป้องกันและรักษาน้ำกัดมือหรือเท้าจากสารสกัดทองพันชั่ง
เภสัชกรหญิงสุชาสินี พานทอง และนายมารุต พานทอง
โรงพยาบาลลาดบัวหลวง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เขตสุขภาพที่ 4
ประเภท วิชาการ
บทคัดย่อ
โรคน้ำกัดมือหรือเท้าเป็นปัญหาสุขภาพสำคัญที่มักเกิดขึ้นในช่วงภัยพิบัติน้ำท่วมและส่งผลกระทบ
ต่อวิถีชีวิตของเกษตรกรที่ต้องสัมผัสน้ำเป็นเวลานาน แม้จะเป็นปัญหาที่สำคัญแต่มักถูกมองข้ามและการเข้าถึง
การรักษาที่มีประสิทธิภาพยังเป็นอุปสรรคในชุมชน การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพร
ป้องกันและรักษาน้ำกัดมือหรือเท้าจากทองพันชั่ง และเพื่อศึกษาความพึงพอใจต่อผลิตภัณฑ์ขี้ผึ้งสารสกัด
ทองพันชั่งเปรียบเทียบกับยาทิงเจอร์ทองพันชั่ง ซึ่งเป็นตำรับยาในบัญชียาหลักแห่งชาติ วิธีดำเนินการวิจัย
แบ่งเป็น 2 ส่วน ส่วนแรกเป็นการวิจัยแบบทดลอง พัฒนาผลิตภัณฑ์โดยใช้องค์ความรู้ดั้งเดิมและวัตถุดิบ
จากชุมชน ผสมผสานกับองค์ความรู้ใหม่ในการสกัดสารสำคัญด้วยไมโครเวฟ เพื่อพัฒนาตำรับสารสกัด
ทองพันชั่งในรูปแบบขี้ผึ้ง ส่วนที่สองเป็นการวิจัยแบบกึ่งทดลอง ศึกษาประสิทธิผลและความพึงพอใจต่อผลิตภัณฑ์
ขี้ผึ้งสารสกัดทองพันชั่งเปรียบเทียบกับยาทิงเจอร์ทองพันชั่ง กลุ่มตัวอย่างคือผู้ป่วยโรคน้ำกัดมือหรือเท้าในชุมชน
จำนวน 30 ราย ทดสอบเป็นระยะเวลา 14 วัน ประเมินผลโดยแพทย์ และความพึงพอใจของผู้ใช้ ผลการวิจัย
พบว่า ผลิตภัณฑ์ขี้ผึ้งสารสกัดทองพันชั่งมีประสิทธิผลในการรักษารอยโรคระยะที่ 1 สูงกว่าทิงเจอร์ทองพันชั่ง
โดยมีค่าเฉลี่ยผลการรักษาจากผลิตภัณฑ์ขี้ผึ้งและทิงเจอร์ทองพันชั่งอยู่ที่ระดับดีขึ้นมาก (2.44+1.55)
และระดับดีขึ้นปานกลาง (1.93+1.64) ตามลำดับ นอกจากนี้กลุ่มตัวอย่างมีความพึงพอใจต่อขี้ผึ้งสารสกัด
ทองพันชั่งมากกว่ายาทิงเจอร์ทองพันชั่งอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) การศึกษานี้แสดงให้เห็นถึงศักยภาพ
ของการพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรท้องถิ่นในการแก้ปัญหาสุขภาพชุมชน นอกจากจะช่วยให้โรงพยาบาลมียารักษา
ที่เพียงพอแล้ว ยังเป็นการส่งเสริมการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการดูแลสุขภาพและลดต้นทุนการรักษา
ผลการวิจัยนี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรอื่นๆ เพื่อแก้ปัญหาสุขภาพในชุมชนต่อไป
คำสำคัญ : โรคน้ำกัดมือหรือเท้า, ทองพันชั่ง, ผลิตภัณฑ์สมุนไพร, การป้องกัน, การรักษา
ความสำคัญของปัญหาวิจัย
จากสถานการณ์อุทกภัยในประเทศไทยช่วงปลายปี 2565 ที่ส่งผลกระทบต่อหลายจังหวัดโดยเฉพาะ
พื้นที่กักเก็บน้ำอย่างจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ทำให้ประชาชนต้องอาศัยอยู่กับน้ำท่วมขังที่สกปรกเป็นเวลานาน
ส่งผลให้เกิดโรคน้ำกัดเท้าเป็นจำนวนมาก โรงพยาบาลลาดบัวหลวงประสบปัญหาขาดแคลนยารักษา ขี้ผึ้งวิทฟิลด์
(Whitfield's ointment) ซึ่งไม่มีจำหน่ายในท้องตลาดและวัตถุดิบในการผลิตขาดแคลน ทำให้ผลิตไม่ทันต่อ
ความต้องการของประชาชน ทองพันชั่งเป็นสมุนไพรที่ระบุในบัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร พ.ศ. 2566
มีข้อบ่งใช้รักษาน้ำกัดเท้าและโรคผิวหนังที่เกิดจากเชื้อรา โดยมีสารออกฤทธิ์ rhinacanthin c ที่มีคุณสมบัติ
ครอบคลุมทั้งการต้านเชื้อรา ต้านการอักเสบ และต้านการแพ้ งานวิจัยพบว่าสารสกัดทองพันชั่งสามารถ
ลดอัตราการติดเชื้อได้ 59.55% และมีฤทธิ์ต้านแบคทีเรียทั้งแบบแอนแอโรบิคและแอโรบิค โรคน้ำกัดมือหรือ
เท้าพบมากในกลุ่มเกษตรกรที่ทำงานในพื้นที่ชุ่มน้ำ ช่างเสริมสวย และพนักงานร้านอาหาร การสัมผัสน้ำเป็น
เวลานานทำให้ผิวหนังอ่อนนุ่ม เกิดการหลุดลอกและแตก เปิดโอกาสให้เชื้อโรคเข้าสู่ผิวหนังได้ง่าย จากการศึกษาใน
กลุ่มเกษตรกร อำเภอลาดบัวหลวง พบว่าโรคนี้ส่งผลกระทบทั้งทางกาย จิตใจ และสังคม โดยเกษตรกร
