Page 216 - TM_ปก E-Book SP Sharing 2025
P. 216
D48
การพัฒนา “นวัตกรรมต้นแบบ มาตรวัดพังผืดใต้ลิ้น” : เครื่องมือประเมินและวินิจฉัย
ภาวะลิ้นติดทารกแรกเกิด โรงพยาบาลชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ
นางสาวอรทัย บัวคำ นายธีระพงษ์ บุญหอม และคณะ
โรงพยาบาลชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ เขตสุขภาพที่ 10
ประเภท นวัตกรรมและสิ่งประดิษฐ์
ความสำคัญของปัญหาวิจัย
ภาวะลิ้นติดหรือพังผืดใต้ลิ้น เป็นความผิดปกติแต่กำเนิดทำให้ลิ้นถูกจำกัดการเคลื่อนไหวจากเนื้อเยื่อ
ใต้ลิ้น (Lingual frenulum) ที่ยึดเกาะระหว่างใต้ลิ้นกับพื้นล่างของช่องปาก โดยเนื้อเยื่ออาจสั้นไปและยึดติด
กับลิ้นแน่นไป หรืออาจเกาะออกไปตามพื้นล่างของลิ้นยาวเกินไป หากเกาะไปถึงปลายลิ้น อาจทำให้เห็น
ปลายลิ้นเป็นรูปตัววีหรือเป็นรูปหัวใจ (Ingram, et al., 2015) ภาวะที่ลิ้นติดมาก ๆ อาจทำให้ไม่สามารถ
แลบลิ้นยื่นออกมาหรือกระดกลิ้นได้ เชื่อว่าเนื้อเยื่อนี้ใต้ลิ้นนี้อาจไปขัดขวางการเคลื่อนไหวตามปกติของลิ้น
ที่เป็นลูกคลื่นเวลาที่ดูดนมแม่ (peristalsis) และความสามารถในการอมลานหัวนมส่งผลให้หัวนมแม่มีการชอกช้ำ
เกิดบาดแผลและความเจ็บปวดจนไม่สามารถให้นมต่อไปได้ เป็นอีกปัญหาหนึ่งที่เป็นอุปสรรคขัดขวางการดูดนมแม่
อย่างมีประสิทธิภาพของทารกตั้งแต่แรกเกิด ภาวะนี้พบประมาณร้อยละ 10.2 - 12.8 ของเด็กคลอด
ครบกำหนด และพบประมาณร้อยละ 12.8 ของเด็กที่มีปัญหาการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ซึ่งการดูดนมมารดาที่มี
ประสิทธิภาพต้องเริ่มตั้งแต่แรกเกิด เพราะถ้าหากทารกแรกเกิดมีภาวะนี้แล้วไม่ได้รับการแก้ไขตั้งแต่แรกเกิด
จะส่งผลกระทบต่อตัวทารกคือทารกดูดนมมารดาไม่มีประสิทธิภาพ Latch on ไม่ดี อมได้ไม่ลึกพอ จึงไม่ได้รับ
น้ำนมจากการดูด ทารกร้องไห้งอแง อาจส่งผลให้เกิดภาวะตัวตาเหลือง และต้องรักษาภาวะตัวเหลืองโดย
การส่องไฟ ส่งผลให้ต้องนอนโรงพยาบาลนานขึ้น ผลกระทบด้านมารดาคือการที่ทารกอมหัวนมได้ไม่ลึกพอ
จะทำให้มารดาหัวนมแตก เกิดการเจ็บปวดหัวนม น้ำนมที่สร้างไม่สามารถระบายออกได้ เกิดภาวะคัดตึงเต้านม
เจ็บปวด และการที่ทารกร้องไห้งอแงจากการดูดนมไม่ได้ มารดาและผู้ดูแลเกิดภาวะเครียด บางครั้งต้องหันไป
เลี้ยงนมผสมแทน ซึ่งการเลี้ยงด้วยนมผสมยังจะส่งผลกระทบต่อตัวทารกในระยะยาว ได้แก่ เกิดภาวะเจ็บป่วย
เกิดภูมิแพ้ ส่งผลต่อพัฒนาการด้าน IQ และ EQ ต่าง ๆ ลดลงตามมาได้ และยังมีการศึกษาในระยะยาวว่าทารก
ที่มีพังผืดใต้ลิ้นที่ไม่ได้รับการแก้ไขตั้งแต่เล็ก ๆ ส่งผลในเรื่องการออกเสียงตัวอักษรบางตัวไม่ชัดเจน เป็นต้น
มีการศึกษามากมายที่กล่าวถึงประโยชน์ของการตัดพังผืดใต้ลิ้นที่ช่วยลดระดับการเจ็บของหัวนมของมารดา
และทำให้ทารกดูดนมมารดาได้ดีขึ้น (O Shea JE, et al.2017 & Hill et al,2021)
โรงพยาบาลชานุมานเป็นโรงพยาบาลชุมชนที่มีอัตราการคลอดสูงสุดในระดับโรงพยาบาลชุมชนของ
จังหวัดอำนาจเจริญ และเน้นในเรื่องการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียว 6 เดือน และมีการตรวจคัดกรอง
ภาวะลิ้นติด และพังผืดใต้ลิ้นเป็นมาตรฐานในการดูแลของโรงพยาบาล แต่ปัญหาที่พบคือ 1. ด้านทักษะและ
ประสบการณ์ของพยาบาลผู้ประเมินที่ยังประเมินได้ไม่เหมือนกัน เนื่องจากในปัจจุบันเจ้าหน้าที่พยาบาล
ในหน่วยงานห้องคลอดเอง มีการโยกย้าย มีพยาบาลที่ต้องมาปฏิบัติงานใหม่ พยาบาลผู้รับทารกแรกเกิดมีทั้ง
พยาบาลในหน่วยงานห้องคลอด และพยาบาลจากจุดอื่น ๆ ได้แก่ จากหน่วยงานอุบัติเหตุฉุกฉิน หมุนเวียน
มาช่วยรับทารกแรกเกิดในกรณีนอกเวลาราชการ นาน ๆ ครั้งได้ปฏิบัติจริง ส่งผลให้การประเมินภาวะลิ้นติด
ล่าช้าหรือประเมินผิดพลาดได้ 2. ยังไม่มีเครื่องมือในการวัดระดับพังผืดใต้ลิ้น ซึ่งในปัจจุบันใช้การประเมินจาก
การสังเกตด้วยตาเปล่า ซึ่งทำให้เกิดความคลาดเคลื่อนและประเมินล่าช้า ประเมินไม่ตรงกัน ทำให้ทารกได้รับ
การดูแลรักษาโดยการตัดภาวะพังผืดใต้ลิ้นช้าไป บางรายไม่ได้รับการประเมินจนส่งผลเสียต่อทารกในเวลา
ต่อมา จากสถิติที่ผ่านมาในปี 2562 - 2564 ของหน่วยงานห้องคลอด โรงพยาบาลชานุมาน พบว่า ทารกได้รับ
