Page 194 - Best Practice Oral Presentation SP Sharing2025
P. 194
D22
Risk Alert for Newborn: เครื่องมือประเมินความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะติดเชื้อ
และอาการทรุดลงในทารกแรกเกิด โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา
นางสาวลัดดาพร ปานสูงเนิน นางรุจิราภา พุทธพิพัฒน์ และคณะ
โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา เขตสุขภาพที่ 9
ประเภท นวัตกรรมและสิ่งประดิษฐ์
ความสำคัญของปัญหาวิจัย
ภาวะติดเชื้อในทารกแรกเกิด (Neonatal sepsis) เป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของการป่วยหนักและเสียชีวิต
ในช่วง 28 วันแรกของชีวิต โดยเฉพาะในทารกที่มีน้ำหนักน้อย คลอดก่อนกำหนด ความรุนแรงของภาวะติดเชื้อในทารก
เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันที่ยังไม่สมบูรณ์ ประกอบกับลักษณะอาการเริ่มต้นที่มักไม่จำเพาะ อาจส่งผลต่อการวินิจฉัย
ในระยะเริ่มต้นการรักษาล่าช้า และนำไปสู่ภาวะวิกฤตและเสียชีวิตในเวลาอันรวดเร็ว ทั้งนี้ภาวะติดเชื้อในทารกสามารถ
จำแนกออกเป็น 2 ประเภทตามช่วงเวลา ได้แก่ 1) Early-onset sepsis เป็นการติดเชื้อที่เกิดขึ้นภายใน 72 ชั่วโมงแรก
หลังคลอด ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับการได้รับเชื้อจากมารดา และ 2) Late-onset sepsis เป็นการติดเชื้อที่เกิดขึ้น
หลัง 72 ชั่วโมงหลังคลอด ซึ่งส่วนใหญ่สัมพันธ์กับปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมและกระบวนการดูแลในโรงพยาบาล
ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการดูแลทารกแรกเกิด โรงพยาบาลมหาราชนครราชสีมา เป็นศูนย์ประสานงานการรับ
และส่งต่อทั้งในจังหวัดนครราชสีมาและโรงพยาบาลในเขตสุขภาพที่ 9 รับดูแลรักษาทารกแรกเกิดที่มีภาวะเจ็บป่วย
ซับซ้อนและต้องการการดูแลเฉพาะทางจำนวนมาก พบว่าในปี พ.ศ. 2561 อัตราการเสียชีวิตของทารกแรกเกิดจาก
ภาวะติดเชื้ออยู่ที่ 6.5 ต่อ 1,000 การเกิดมีชีพ ถือเป็นสัดส่วนที่สูงกว่าค่าเฉลี่ยระดับประเทศ ด้วยเหตุนี้ ทีมสหวิชาชีพ
จึงได้ริเริ่มการพัฒนาแนวทางในการเฝ้าระวังอาการเปลี่ยนแปลงของผู้ป่วยทารกอย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะในกลุ่มที่มี
ความเสี่ยงสูง นำไปสู่การพัฒนาเครื่องมือประเมินความเสี่ยงต่อภาวะติดเชื้อ (Scale Of Sepsis: SOS) ซึ่งนำมาใช้
ครั้งแรกในหอผู้ป่วยทารกแรกเกิดในปี พ.ศ. 2563 โดยออกแบบให้ประเมินเฉพาะกลุ่มทารกที่มีปัจจัยเสี่ยงจากมารดา
หรือจากภาวะเจ็บป่วยร่วม จากการติดตามผลการดำเนินงานระหว่างปี พ.ศ. 2563–2565 พบว่าอัตราการเสียชีวิตจาก
ภาวะติดเชื้อลดลง 1.1, 0.36, 0.72 ตามลำดับ สะท้อนถึงประสิทธิภาพของแนวทางการเฝ้าระวังที่ดีขึ้น อย่างไรก็ตาม
ในปี พ.ศ. 2566 กลับพบแนวโน้มอัตราการเสียชีวิตเพิ่มสูงขึ้นเป็น 0.81 ต่อ 1,000 การเกิดมีชีพ และในปี พ.ศ. 2567
มีรายงานผู้ป่วยทารกที่เกิดภาวะช็อกจากการติดเชื้อสูงถึง 10 ราย จากการวิเคราะห์ย้อนหลังพบว่า ทารกบางรายไม่ได้
รับการประเมินด้วยเครื่องมือ SOS เนื่องจากไม่เข้าเกณฑ์การใช้เครื่องมือ นอกจากนี้ยังพบว่าเครื่องมือมี หัวข้อ
ไม่ครอบคลุมอาการผิดปกติที่เกิดขึ้นจริงในทางคลินิก เช่น การตอบสนองลดลง ลักษณะการหายใจ ลักษณะ
ของน้ำย่อยนม ซึ่งมักเกิดขึ้นล่วงหน้าก่อนภาวะติดเชื้อรุนแรง
ด้วยเหตุนี้ ทีมผู้พัฒนาจึงได้ดำเนินการปรับปรุงและต่อยอดเครื่องมือเดิมให้มีความครอบคลุมและสอดคล้อง
กับบริบทมากยิ่งขึ้น โดยมีหลักการสำคัญ คือ การเปลี่ยนรูปแบบจากการคัดกรองกลุ่มเสี่ยงไปสู่การประเมินทารกที่
เข้ารับการรักษาในหอผู้ป่วยทารกแรกเกิดทุกราย เน้นการประเมินตามอาการและสัญญาณชีพที่เปลี่ยนแปลงจริง
ในผู้ป่วย ดังนั้น “Risk Alert for Newborn” จึงมีจุดมุ่งหมายเพื่อเสริมสร้างความสามารถในการเฝ้าระวังภาวะติดเชื้อ
อย่างมีประสิทธิภาพ รวดเร็ว และมีเกณฑ์ในการตัดสินใจที่ชัดเจน เพื่อให้แพทย์สามารถประเมินและตัดสินใจรักษา
ได้ทันท่วงที ช่วยลดความรุนแรงและอัตราการเสียชีวิตจากภาวะติดเชื้อในทารกแรกเกิดอย่างมีประสิทธิภาพ
ทั้งยังเป็นการส่งเสริมระบบบริการที่ยั่งยืนและสามารถขยายผลในระดับเขตและประเทศต่อไป
วัตถุประสงค์การศึกษา
1. เพื่อพัฒนาเครื่องมือประเมินความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะติดเชื้อและอาการทรุดลงในทารกแรกเกิด
2. เพื่อศึกษาผลการใช้เครื่องมือประเมินความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะติดเชื้อและอาการทรุดลงในทารกแรกเกิด
